Washington DC, như tôi cảm nhận

Hoa anh đào nở rộ bên hồ Tidal Basin, Washington DC. Ảnh: Trần Mạnh Thường

Xuân đã về, Washington DC trở nên lộng lẫy hơn sau những ngày đông giá lạnh. Lúc này, người người dạo bộ trên những con đường trong công viên Nation Mall, khu vui chơi mở rộng với tượng đài George Washington tọa lạc ở giữa, hay quanh đài tưởng niệm Tổng thống thứ 16 Hoa Kỳ Abraham Lincoln, đài tưởng niệm Franklin Delano Roosevelt, nhà tưởng niệm Thomas Jefferson. Đặc biệt tại khu tưởng niệm những người lính Mỹ chết trong chiến tranh Việt Nam, có vô số những đứa trẻ, những bà mẹ luống tuổi, những người cha già yếu đã đến đây tìm tên tuổi người thân của họ năm xưa đã ngã xuống trên mảnh đất chữ S (Việt Nam) bên kia bờ Thái Bình Dương.

Trước khi đặt chân đến đất nước Hợp chúng quốc Hoa Kỳ giàu có, với dân số trên 320 triệu người (tính đến 2018), tôi mường tượng rằng thủ đô Washington DC to lớn lắm, với những tòa nhà chọc trời, những lâu đài tráng lệ… Nhưng sự thật hoàn toàn ngược lại. Như mọi người đều biết Thủ đô Washington DC được thành lập ngày 16/7/ 1790, sau ngày lập nước 14 năm. Lúc bấy giờ vùng đất này có tên chính thức District of Columbia (viết tắt DC), có nghĩa là Đặc khu Columbia (không gọi là quận, dễ nhầm với quận Columbia của các bang khác).

Thành phố Washington lúc đầu là một đô thị tự quản riêng biệt bên trong lãnh thổ Columbia. Đến năm 1871, một Đạo luật của Quốc hội Hoa Kỳ ban hành có hiệu lực đã kết hợp thành phố và lãnh thổ này thành một thực thể duy nhất gọi là Đặc khu Columbia. Đó là lý do giải thích tại sao trong khi thành phố có tên gọi chính thức Đặc khu Columbia lại gọi là Washington DC: có nghĩa là thành phố Washington – Đặc khu Columbia.

Thủ đô Washington DC nằm bên bờ sông Potomac xinh đẹp, chung biên giới với tiểu bang Virginia ở phía Tây Nam, các phía còn lại giáp với tiểu bang Maryland. Nếu tính cả vùng đô thị Washington bao gồm thành phố, dân số khoảng 5,3 triệu người, với diện tích 177 km2, trong đó diện tích mặt đất 169 km2, phần còn lại là mặt nước, sông hồ. Washington DC là đô thị lớn thứ 8 của Hoa Kỳ.

Một điều khiến nhiều người ngạc nhiên, Thủ đô của một đất nước giàu có hiện đại ắt sẽ có những cao ốc chất ngất, không thua kém gì New York. Rõ ràng là không! Từ trên máy bay nhìn xuống, không có một ngôi nhà nào cao quá tòa nhà Quốc hội Hoa Kỳ (Capitol Hill). Đặc biệt tại khu phố cổ, với những dãy phố chỉ hai ba tầng, khá khang trang, sạch đẹp, đường phố rợp bóng cây xanh, với những quán cà phê nhỏ nhắn, xinh xinh, nép mình trong những con phố nhỏ… trông rất lãng mạn đầy thơ mộng, một điểm tham quan khá lý thú.

Washington DC không có những cao ốc, bởi sau khi tòa nhà chung cư Cairo, 12 tầng được xây dựng năm 1899, năm 1900, Quốc hội Hoa Kỳ liền thông qua một Đạo luật về chiều cao nhà cao tầng, không được xây vượt quá tòa nhà Quốc hội. Năm 1910, Đạo luật này được sửa đổi nhằm hạn chế chiều cao của các tòa nhà chỉ bằng độ rộng của đường phố kề bên cạnh, cộng với 6,1 mét. Điều này thể hiện đúng nguyện vọng của Tổng thống thứ 3 Hoa Kỳ Thomas Jefferson: Muốn biến Washington DC thành một “Paris của nước Mỹ”, với những tòa nhà thấp và tiện lợi, cạnh những đường phố sáng sủa, khoáng Đảng.

Đến nay công trình kiến trúc cao nhất Washington DC là đài tưởng niệm G. Washington (dân Việt gọi là tháp bút chì). Việc hạn chế chiều cao của các tòa nhà ở Washington DC, khiến cho diện tích ở rất hạn chế, giá nhà rất cao, nên đã bị công chúng chỉ trích Chính phủ rất gay gắt. Để khắc phục tình trạng đó, chính quyền thành phố cho xây nhiều cao ốc cách xa trung tâm về phía bên kia sông Potomac, thuộc đất của bang Virginia.

Một anh bạn Việt kiều kể với tôi rằng, việc chọn vị trí đặt thủ đô của Hoa Kỳ, cũng là một câu chuyện thú vị: Sau khi tuyên bố độc lập năm 1776, để có nơi Chính phủ làm việc, năm 1790, Quốc hội Hoa Kỳ chính thức chọn Đặc khu Columbia  làm Thủ đô và đích thân Tổng thống  đầu tiên của Hoa Kỳ George Washington, trực tiếp chọn vị trí chính xác để xây dựng thành phố và chính Tổng thống là người trực tiếp ký hợp đồng với kiến trúc sư, nhà quy hoạch đô thị của quân đội Pháp- Pierre Charles L'Enfant- để lập quy hoạch xây thành phố.

Charles L’Enfant là một kiến trúc sư chịu nhiều ảnh hưởng của nghệ thuật kiến trúc Baroque hoa mỹ, nên trong đồ án thiết kế xây dựng thủ đô Washington DC của mình, ông đã đưa khá đậm nét phong cách nghệ thuật này. Cũng vì nguyên nhân đó, ông đã bị chấm dứt hợp đồng trước khi đặt viên gạch đầu tiên xây nền móng tòa nhà Quốc hội ở đồi Capitol (Capitol Hill). Và bản quy hoạch thiết kế xây dựng thành phố của ông cũng không được thực hiện.

Tuy vậy, các hệ thống đường sá, đại lộ rộng lớn được bắt đầu từ tòa nhà Quốc hội Capitol và tòa nhà Chính phủ, dinh Tổng thống nay gọi là “Nhà Trắng” (tòa Bạch ốc) rất khang trang. Nhà Trắng cao 3 tầng, gồm 100 phòng, trong đó có phòng “Bầu dục”, nơi làm việc của Tổng thống Hoa Kỳ và là nơi đón các nguyên thủ quốc gia nước ngoài. Tại căn phòng này, Tổng thống Obama đã long trọng đón tiếp Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng, với tư cách là nguyên thủ quốc gia.

Tòa nhà Quốc hội Hoa Kỳ (capitol Hill). Ảnh: Trần Mạnh Thường

Tòa Bạch ốc được khánh thành năm 1800, ở số nhà 1600, đại lộ Pennsylvania. Đi dọc theo đại lộ Mall, du khách sẽ bắt gặp Nhà Trưng bày Nghệ thuật Quốc gia (National Gallery Art) và Quảng trường Liên Bang (Union Square), nằm đối diện với đồi Capitol, Thư viện Quốc hội (Library Congress). Tối cao Pháp viện, Thượng viện và Hạ viện đều tọa lạc quanh đồi Capitol. Hầu hết các cơ quan Chính phủ, các bộ ngành của Liên bang đều nằm bên này hoặc bên kia đại lộ Mall. Toàn bộ các cơ quan, công sở, công ty… tạo thành một tổ hợp lớn nhất nối liền với tòa nhà Quốc hội và Nhà Trắng, được gọi là “Tam giác Liên bang”.

Nằm trong Tam giác Liên bang còn có các viện, các bảo tàng, và một số cục, vụ, viện của nhà nước. Điều đặc biệt là tất cả các phố của thủ đô Washington DC, chỉ mang số thứ tự hoặc chữ cái, trừ các đại lộ cắt chéo qua thành phố được đặt tên các bang như đại lộ Chicago, Texas… Toàn thủ đô có khoảng 300 đài tưởng niệm, trong đó đáng chú ý có 3 công trình vĩ đại nổi tiếng nhất là tượng đài Washington, Lincoln và Jefferson. Đây là 3 vị Tổng thống lừng danh của Hoa Kỳ trong số 46 tổng thống kể từ khi tuyên bố độc lập cho đến nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden hiện nay.

Thủ đô Washington DC được chia thành nhiều khu dân cư riêng biệt. Phía Bắc Thủ đô chủ yếu là nơi cư ngụ của công chức thành phố, những tầng lớp trung lưu da trắng. Khu phố cổ nhất của Washington DC và cũng là khu sang trọng, quý tộc nhất, gọi là George Town, dành cho những người giàu có, tầng lớp thượng lưu, các nhà ngoại giao. Phía Tây Nam, bên kia sông Potomac có Trung tâm Biểu diễn F. Kennedy với 3 nhà hát kịch nói, nhà hát Opera và nhà hát ca múa nhạc, được khánh thành năm 1971. Ở đây còn có Lầu Năm Góc (Ngũ Giác Đài) trụ sở của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ,3* là tòa nhà 5 mặt ở quận Arlington, Virginia, chiếm diện tích 13 ha, diện tích sử dụng 3,7 triệu feet vuông, cho khoảng 23.000 người làm việc, do kiến trúc sư G.E. Berstrom thiết kế. Ngoài ra còn có pháo đài Mayer, nghĩa trang Arlington và sân bay quốc tế Dulles.

Về phía Nam, người ta mới xây dựng thêm một số cao ốc làm cơ quan chính phủ và làm nhà ở cho những căn hộ trung lưu lớp trên. Đồng thời xây một số chung cư thay nhà ổ chuột trước kia. Phía Đông Bắc là khu trú ngụ của dân lao động da đen nghèo khổ. Phía Đông Nam cũng có một số gia đình da đen ở và một số biệt thự dành cho nhân viên cao cấp của chính phủ.

Washington DC không chỉ là một trung tâm hành chính quốc gia mà còn là một trung tâm văn hóa, giáo dục lớn của Liên bang, với 9 trường đại học, trong đó có nhiều trường nổi tiếng./.

Trần Mạnh Thường

Ma Thiên Lãnh

Đúng là duyên kỳ ngộ! Đang viết dở cuốn tiểu thuyết có phần nói về Gia Long bôn tẩu Nam Kỳ, chuyện kể rằng chỉ vì...