"Đời đời khắc ghi Bác Ba Lê Duẩn" - Dấu ấn một hành trình mới của nghệ thuật truyền thống Quảng Trị

Việc hợp nhất hai đoàn nghệ thuật của Quảng Bình và Quảng Trị sau khi hai tỉnh về chung một đơn vị hành chính không đơn thuần là sự thay đổi về cơ cấu tổ chức. Đó là sự hội tụ của hai dòng chảy văn hóa có bề dày truyền thống, của hai lực lượng nghệ sĩ từng nhiều năm gắn bó với đời sống tinh thần của nhân dân Bắc Trung Bộ. Nếu nhìn ở góc độ quản lý, đây là bước kiện toàn bộ máy. Nhưng nhìn từ góc độ văn hóa, đó là cơ hội để hình thành một tập thể nghệ thuật có quy mô lớn hơn, nguồn lực mạnh hơn và điều kiện thuận lợi hơn để sáng tạo những tác phẩm có tầm vóc.

Một tiết mục tại Chương trình "Nỗi đau giữa hòa bình" do Đoàn Nghệ thuật Truyền thống Quảng Trị dàn dựng và biểu diễn. Ảnh: Đoàn Nghệ thuật Truyền thống Quảng Trị 

Trong nhiều năm qua, nghệ thuật truyền thống luôn đứng trước những thử thách không nhỏ. Muốn tồn tại và phát triển, nghệ thuật truyền thống phải biết làm mới chính mình trên nền tảng những giá trị cốt lõi. Trong bối cảnh ấy, sự ra đời của Đoàn Nghệ thuật Truyền thống Quảng Trị sau hợp nhất là phép thử cho khả năng kết hợp giữa truyền thống và đổi mới, giữa bảo tồn và sáng tạo, giữa trách nhiệm chính trị với nhu cầu thẩm mỹ ngày càng cao của công chúng.

Dưới sự lãnh đạo của Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Hồng Phong, tập thể nghệ sĩ, diễn viên và nhạc công đã nhanh chóng ổn định tổ chức, phát huy thế mạnh của đội ngũ được hội tụ từ hai địa phương. Điều đáng ghi nhận không chỉ là sự hòa nhập về lực lượng, mà còn là sự đồng điệu trong khát vọng xây dựng một thương hiệu nghệ thuật mới của Quảng Trị.

Thực tế đã chứng minh điều đó. Chỉ trong thời gian ngắn sau hợp nhất, Đoàn liên tiếp được giao thực hiện nhiều chương trình nghệ thuật phục vụ các nhiệm vụ chính trị quan trọng của tỉnh và của Trung ương. Từ các sự kiện văn hóa - du lịch quy mô lớn đến những chương trình truyền hình trực tiếp, mỗi lần xuất hiện đều là một bước trưởng thành về năng lực tổ chức, dàn dựng và biểu diễn.

Đặc biệt, việc được lựa chọn tham gia chương trình truyền hình trực tiếp "Thủ tướng Phạm Văn Đồng - Trọn đời vì nước, vì dân" tại Quảng Ngãi đã khẳng định uy tín chuyên môn của Đoàn trên phạm vi cả nước. Đó không chỉ là niềm tự hào của những người làm nghệ thuật Quảng Trị mà còn là minh chứng cho thấy nghệ thuật địa phương hoàn toàn có thể đảm nhận những chương trình chính luận quy mô quốc gia nếu được đầu tư đúng hướng và phát huy tốt nội lực.

Nếu chương trình về Thủ tướng Phạm Văn Đồng là một dấu mốc khẳng định năng lực, thì Chương trình nghệ thuật đặc biệt "Đời đời khắc ghi Bác Ba Lê Duẩn" lại là minh chứng sinh động cho bản lĩnh sáng tạo của tập thể nghệ sĩ.

Một tiết mục nghệ thuật tại Chương trình nghệ thuật đặc biệt "Đời đời khắc ghi Bác Ba Lê Duẩn". Ảnh: Báo Quảng Trị

Điều tạo nên giá trị đặc biệt của chương trình không chỉ nằm ở quy mô dàn dựng hay số lượng nghệ sĩ tham gia. Giá trị ấy trước hết đến từ sự lựa chọn không gian biểu diễn. Chương trình được tổ chức ngay tại Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn - nơi ông cất tiếng khóc chào đời và lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống cách mạng. Chính không gian ấy đã xóa nhòa khoảng cách giữa sân khấu và lịch sử, giữa nghệ thuật và ký ức. Mỗi ca khúc, mỗi lời thơ, mỗi điệu múa như được tiếp thêm chiều sâu cảm xúc bởi hơi thở của quê hương, bởi sự hiện diện của những chứng nhân lịch sử và đông đảo nhân dân.

Ở đó, nghệ thuật không còn chỉ là phương tiện minh họa cho lịch sử. Nghệ thuật trở thành chiếc cầu nối đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng bằng ngôn ngữ của cảm xúc. Hình tượng Tổng Bí thư Lê Duẩn không hiện lên như một nhân vật trong sách giáo khoa, mà như một con người bằng xương bằng thịt, một người con của Quảng Trị đã dành trọn cuộc đời cho độc lập dân tộc, thống nhất đất nước và hạnh phúc của nhân dân.

Sự kết hợp giữa các sáng tác mới với những tác phẩm đã đi cùng năm tháng, giữa âm nhạc, thơ ca, múa và ngôn ngữ sân khấu, đã tạo nên một chỉnh thể nghệ thuật thống nhất. Đó cũng là hướng đi đáng khích lệ đối với nghệ thuật truyền thống hôm nay: biết kế thừa di sản nhưng không ngừng sáng tạo để tạo ra những tác phẩm mới mang hơi thở của thời đại.

Các đại biểu tham dự Chương trình nghệ thuật đặc biệt "Đời đời khắc ghi Bác Ba Lê Duẩn"

Có thể nói, thành công của chương trình còn phản ánh một chuyển biến quan trọng trong tư duy tổ chức nghệ thuật. Nếu trước đây, sân khấu truyền thống chủ yếu tồn tại trong không gian nhà hát thì hôm nay, nghệ thuật đang chủ động bước ra những không gian mở: quảng trường, di tích lịch sử, lễ hội văn hóa, truyền hình trực tiếp... Sự thay đổi ấy giúp nghệ thuật đến gần hơn với công chúng và góp phần đưa các giá trị lịch sử, văn hóa lan tỏa mạnh mẽ hơn trong đời sống xã hội.

Đó cũng chính là xu hướng mà nhiều quốc gia trên thế giới đang theo đuổi: biến di sản thành không gian sáng tạo, biến lịch sử thành nguồn cảm hứng nghệ thuật và biến nghệ thuật thành động lực phát triển văn hóa, du lịch.

Thành công của chương trình còn được tạo nên từ sự tỏa sáng của tập thể nghệ sĩ Đoàn Nghệ thuật Truyền thống Quảng Trị dưới sự chỉ đạo nghệ thuật của Đoàn phó Thái Song. Với tư duy dàn dựng hiện đại nhưng vẫn trân trọng những giá trị truyền thống, anh đã cùng ê-kíp tạo nên một tổng thể hài hòa, mạch lạc, để mỗi tiết mục vừa có đời sống riêng, vừa góp phần kể trọn vẹn câu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Tổng Bí thư Lê Duẩn.

Trong dòng chảy ấy, giọng ca của ca sĩ Thái Song và Minh Loan với ca khúc Nhớ về Anh (thơ Tố Hữu, nhạc Võ Thế Hùng) mang đến nhiều xúc động. Tiếng hát mượt mà, đằm sâu nhưng vẫn đầy nội lực đã chạm đến trái tim người nghe, chuyển tải trọn vẹn tình cảm kính yêu và niềm tiếc thương dành cho người chiến sĩ cộng sản kiên trung.

Ở một sắc thái khác, giọng ca của Thanh Oai trong ca khúc Bà nội tôi (thơ Lê Khánh Hưng, nhạc Ngọc Khuê) gây ấn tượng bởi kỹ thuật thanh nhạc điêu luyện cùng cách xử lý tinh tế. Chất giọng sáng đẹp nhưng giàu cảm xúc đã làm nổi bật hình tượng người bà nhân ái, gần gũi, nhân hậu, luôn đau đáu với quê hương, đất nước.

Đặc biệt, tốp ca nam của Đoàn đã để lại dấu ấn mạnh mẽ qua ca khúc Những dấu chân thầm lặng (thơ Lê Khánh Hưng, nhạc Mai Kiên). Sự đồng đều trong chất giọng, kỹ thuật thanh nhạc vững vàng cùng lối hòa giọng chặt chẽ đã tạo nên âm hưởng hùng tráng mà vẫn giàu chất tự sự. Những người nghệ sĩ không chỉ hát bằng kỹ thuật, mà còn bằng trải nghiệm và cảm xúc, làm nổi bật vẻ đẹp bình dị của những con người đã âm thầm cống hiến cho đất nước.

Một trong những điểm nhấn làm nên sức hấp dẫn của chương trình là sự xuất hiện của dàn múa trẻ trung, giàu sức sống. Những bước chuyển mềm mại, đội hình linh hoạt và ngôn ngữ hình thể giàu biểu cảm đã mở rộng không gian sân khấu, tạo nên những bức tranh nghệ thuật giàu tính tạo hình, làm cho mỗi lời ca, tiếng hát thêm bay bổng và giàu sức gợi. Các nghệ sĩ múa không chỉ minh họa mà thực sự hòa quyện với âm nhạc, góp phần nâng cảm xúc của từng tác phẩm lên một tầng cao mới.

Qua chương trình, có thể cảm nhận rõ sức bật của đội ngũ nghệ sĩ Đoàn Nghệ thuật Truyền thống Quảng Trị sau hợp nhất. Đó là một tập thể hội tụ nhiều tài năng, nhiều gương mặt trẻ đầy triển vọng, được đào tạo bài bản và giàu khát vọng cống hiến. 

Có thể nói, thành công của "Đời đời khắc ghi Bác Ba Lê Duẩn" không chỉ khẳng định năng lực của một ê-kíp tổ chức hay tài năng của những nghệ sĩ biểu diễn, mà còn cho thấy sự hình thành của một tập thể nghệ thuật có bản lĩnh, có tầm nhìn và có khả năng đảm đương những chương trình nghệ thuật chính luận quy mô lớn. Đó cũng chính là nền tảng để Đoàn Nghệ thuật Truyền thống Quảng Trị tiếp tục khẳng định vị thế của mình trong đời sống văn hóa nghệ thuật của khu vực và cả nước, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều khó khăn. Nhưng những gì Đoàn Nghệ thuật Truyền thống Quảng Trị đã làm được trong thời gian ngắn sau hợp nhất cho thấy, khi có sự đồng thuận trong tập thể, có tầm nhìn của người lãnh đạo và có khát vọng cống hiến của đội ngũ nghệ sĩ, nghệ thuật truyền thống hoàn toàn có thể tạo nên những giá trị mới, đáp ứng yêu cầu của thời đại mà vẫn giữ được bản sắc của mình.