Trung thực đến “vô đề” - Dũng khí Đỗ Quảng còn nguyên đó
“Thần thánh tôn vinh nhau quá chín tầng trời
Cuộc sống con người đâu bấu víu được
Vua chúa, tướng tài, người trồng lúa, đưa hàng, người bán thịt ngoài chợ đều cha mẹ sinh ra
Tiếng khóc chào đời
Những nụ cười đón đỡ
Hãy để họ sống như cây cỏ hoa lá, biết yêu ghét, sướng khổ vui buồn…”
Những câu thơ quá đỗi tự nhiên của nhà báo lão thành Đỗ Quảng trong Vô đề 1 ở tập thơ mới nhất của ông - Những lời nói thật tái bản lần thứ hai đã lập tức cuốn hút tôi. Vì đâu? Tôi chưa trả lời ngay mà đọc các bài tiếp theo càng giật mình trước sự trung thực và dũng khí của Đỗ Quảng - một vị lão trượng trong làng báo phơ phơ đầu tóc bạc. Dũng khí của Đỗ Quảng trong làng báo đã trở thành giai thoại cứ nghĩ khi bộc phát ở thơ ca sẽ mềm mại lung linh hoa lá mĩ nhân buổi chiều tà, nào ai dám đoan chắc những câu thơ như kiếm khí rạch trời xanh bão bùng đến vậy? Đỗ Quảng viết tự nhiên đến độ người đọc cứ như mình tự đúc kết cuộc chính đời mình, được nói thẳng, nói thực lòng mình không che chắn càng không sợ hãi.
“Em bỏ đi
Rồi em trở về
Cay đắng phiêu du
Quá nửa đời người
Mới ngộ ra lẽ sống
Sướng khổ hơn thua đâu phải tiền bạc giàu nghèo
Gia đình, Tổ quốc mới là nguồn cội”
(Vô đề 2)
Sự lạ thường đậm khí chất Đỗ Quảng chợt nhắc về em sánh với Tổ quốc cứ nhẹ như không, bởi người thơ đã thành thật lòng mình. Trong tâm can ấy, nếu là người khác khó dám nói ra, càng không chắc dám viết ra, mà Đỗ Quảng đã một mạch thẳng băng:
“Người nằm xuống rồi
Xin đừng phán xét
Tội nghiệp vong linh bay về trời xa lắc xa lơ
Bạn bè tri kỷ lúc sống chẳng nghe”
“Làm người đã khó
Làm người xã hội chủ nghĩa còn khó hơn nhiều”
(Vô đề 3)
Ôi chao Đỗ Quảng! Không chỉ là dũng khí đâu, mà chính yếu là những nỗi đau đến tận cùng cũng cần lên tiếng. Có những lời nói chỉ dám thì thầm với nhau ở chỗ ít người. Lại có những lời nói to chốn đông người mà chẳng ai để vào tai. Đã đến tuổi ngần này, hẳn Đỗ Quảng hiểu điều đó lắm.
Bởi thế ông mới viết:
“Quan to tướng tài đều là anh em, bạn bè, dòng họ ta cả…
Chém gió đầu lưỡi một tấc quá trời
Cái gì cũng nhất, thế giới chỉ có một
Thiên tài, xuất chúng còn xếp dưới, kém thua
Con mắt nhìn xéo
Nụ cười méo xệch
Coi trời bằng vung…
Tay trắng vẫn hoàn tay trắng
Ngộ ra thì đã muộn”
(Vô đề 4)
Những câu chuyện quá đỗi đời thường dù chẳng ai giống ai. Ai cũng coi đó là đương nhiên. Coi việc sử dụng con người là chuyện của người khác sống chết mặc bay. Chỉ có Đỗ Quảng mới khiến ta giật mình:
“Người tài?
Quần vá, guốc mộc lê bước trên đường
Cốc trà đá
Ngồi quán chia sẻ bạn bè hết buổi
Chuyện thật
Tâm gan rút ruột
Chém gió, chẳng ai nghe
Chụp mũ, kẻ khùng điên
Đưa Trâu Quỳ, cho xã hội an yên
…
Người tài
Một giọt nước tan sông”
(Vô đề 5)
“Người tài - một giọt nước tan sông”. Tôi đã rất bâng khuâng trước câu thơ Đỗ Quảng. Vì đâu nên nỗi? Câu thơ người viết đau một thì những kẻ đang tan biến vào nước sông kia đau đớn biết nhường nào? Chúng ta đều là trong biển lớn Nhân dân. Đến bao giờ chúng ta đi hết biển? Câu thơ Đỗ Quảng chính là câu thơ của Nhân dân. Nhân dân cần lao đã trao truyền lời nói của mình trong ngòi bút Đỗ Quảng. Đỗ Quảng cũng chính là Nhân dân vậy. Ông lúc nào cũng cất lên tiếng nói của Nhân dân.
Và chỉ có Đỗ Quảng mới dám nói thẳng đến trần trụi, mịt mùng của kiếp người:
“Vào trại giam
Thăm bạn tù, quan chức
Ông không nói mà chỉ khóc
Cảm động, bạn còn nhớ
Hay bởi lỗi lầm?
Bộ trưởng, chức đâu nhỏ
Áo quần sọc dưa
Khác biệt người mang án
Tử hình xuống chung thân
Ba triệu đô nộp lại
Ăn của đút không trôi
...
Chia tay
Ôm chặt bạn
Giọng ngột ngạt:
Ngu quá, nhà báo ơi
Chẳng nghe lời cụ Trọng
Tiền nhiều chết có mang theo được đâu”
(Vô đề 7)
Đọc xong bài thơ, không ít người “toát mồ hôi hột”. Chúng ta đã làm gì sai? Tại sao lại để vật chất đọa đày xuống hố gai miệng vực? Tiền triệu đô đóng vào trong ca táp nuốt không trôi nộp lại tử hình xuống chung thân càng nghĩ càng kinh hãi? Đỗ Quảng từng câu từng chữ như tuyên án khiến chúng ta đều thấy giật mình. Trung thực đến “Vô đề” - Dũng khí Đỗ Quảng chính là như vậy.
“Từ Nam ra Bắc
Từ Bắc vào Nam
Chuyển dịch như thoi dệt
…
Xưng danh là hiền sĩ
Thầy của mọi thầy
Ghế cao
Chức lớn
Đại gia giàu sụ
Ngỏ lời Thánh phán
…
Lúc sa cơ
Sao thoát lưới trời”
(Vô đề 8)
“Chới với niềm tin
Mấy ông nghị sa lưới
Ăn của đút, nhận tiền vàng, tiền Mỹ
Chống lưng xã hội đen
Đêm nằm nghe mọt kêu
Vân vi tự hỏi mình
Đời nhiễu nhương
Đạo đức suy vi
Tin ai?”
(Vô đề 9)
Thì ra Đỗ Quảng cũng không dễ gì khi phải gọi mặt chỉ tên sự giả dối đã lên ngôi tận chốn nghị trường. Nhiễu nhương còn đó, Đỗ Quảng tự hỏi mình cũng là gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh cho đời. Liệu có ai nghe thấy tiếng chuông của Đỗ Quảng không? Điều này cũng không dễ gì thống kê ra được.
Nhà báo Đỗ Quảng (đội mũ) và Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai.
Trong mạch thơ “Vô đề”, Đỗ Quảng đã thể hiện khí chất của một vị lão thần đi ra từ bùn đen lửa đỏ, đi ra từ tận cùng cái chết để hiểu giá trị của cuộc sống thanh bình. Trong Vô đề 10 đã rõ ràng như thế:
“Nửa thế kỷ rồi
Nơi nghĩa trang vẫn tuổi hai mươi
Đồng đội gặp lại đã già tất cả
Đầu bạc, chân bước liêu xiêu, xe lăn người đẩy
Tuổi tác xa nhau vẫn mày tao cậu tớ
Hỏi chuyện trần thế
Ai còn ai mất
Người có công, kẻ nào gieo tội ác
Luật dân
Luật đời
Ân oán oan hồn có đấy người ơi”
(Đêm Vu lan. Viết tại nghĩa trang quốc gia Trường Sơn 13.8.2024)
Đỗ Quảng luôn như vậy. Thơ ông càng nhất quán trước sau như một. Người hiền sĩ ở đời luôn đau đớn như nhau. Và trong nỗi đau tận cùng, đã bật lên dũng khí của người hiền sĩ. Loạt hơn mười bài “Vô đề” trong Những lời nói thật của Đỗ Quảng vừa là sự trung thực đến tận cùng vừa là dũng khí của một chiến binh tận hiến gửi vào trong thơ ca, trong mạch đập cuộc sống dữ dội hôm nay.
Với tư cách một hậu nhân yêu mến văn hóa lịch sử, nhất là thơ ca, tôi đã quá đỗi bâng khuâng trước loạt thơ “Vô đề” mà không thể nào không cầm bút viết ra những điều trung thực về thơ, về con người Đỗ Quảng.
Xin kết thúc bài viết nhỏ bằng nhận định đã in trong Những lời nói thật của nhà văn Nguyễn Trọng Tân: “Với tư cách của một nhà báo lừng danh bề dày vốn sống và kinh nghiệm, sự từng trải hết sức phong phú, Đỗ Quảng có thừa bản lĩnh, lòng dũng cảm và sự khôn khéo để “nói thật” những chuyện không dễ nói, và rất nhiều người không dám nói. Với tư cách một nhà thơ, bước vào ngưỡng đời U90, Đỗ Quảng đã sống đủ, biết đủ, đau đủ chuyện nhân tình thế thái. Ông mang trong mình nỗi cô đơn khổng lồ, thậm chí ở đâu đó cả sự bất lực trước thói đời nhố nhăng, trắng đen lẫn lộn, chân giả bất phân. Và vượt lên trên tất cả, là tấm lòng với dân với nước, với cuộc đời bằng trách nhiệm, phẩm hạnh của KẺ SĨ mà phải “NÓI THẬT”.
Chiều 3/2, tại Hà Nội, Thời báo Văn học nghệ thuật tổ chức chương trình giao lưu – tọa đàm "Những lời nói thật"...
Bình luận
