Nhà lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Chút kỷ niệm về Đại tướng

Đến nay, nước ta đã có 25 người được phong quân hàm đại tướng: Quân đội 19, Công an 6. Song nhắc đến ai, phải nói cả họ tên và quân hàm. Nếu chỉ nói “đại tướng” không thì chỉ có một trường hợp duy nhất: Võ Nguyên Giáp. Bởi lẽ Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ là huyền thoại của Việt Nam đương đại mà còn là huyền thoại của cả lịch sử chiến tranh thế giới.

Năm 2010, nhân sinh nhật lần thứ 100 của Đại tướng, tôi đã viết bài đăng 3 kỳ trên báo Tiền Phong: Đại tướng Võ Nguyên Giáp, huyền thoại và không phải huyền thoại.

Bức ảnh lớn treo ở vị trí trang trọng nhất trong phòng khách Nhà lưu niệm Đại tướng, cũng là phòng thờ ghi lại hình ảnh Bác Hồ nằm, Đại tướng ngồi bên cạnh, trong Chiến dịch Biên giới (1950) là thể hiện cụ thể tình cảm gắn bó sâu sắc giữa Bác và Đại tướng.

Trên mạng xã hội, người ta vẫn nói Đại tướng có 7 cái nhất: Một là, được phong quân hàm Đại tướng lúc trẻ nhất (37 tuổi). Hai là, Đại tướng giỏi nhất: Đã cầm quân đánh thắng hai thực dân, đế quốc to là Pháp và Mỹ. Ba là, đã đánh bại nhiều đại tướng 4-5 sao nhất: 7 người. Bốn là, đã có hai quyết định lịch sử làm nên hai chiến thắng lịch sử: ở Điện Biên Phủ là không “đánh nhanh thắng nhanh” mà “đánh chắc tiến chắc”. Trong chiến dịch Hồ Chí Minh là, “Thần tốc, thần tốc hơn nữa! Táo bạo, táo bạo hơn nữa! Tranh thủ từng giờ từng phút xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam, quyết thắng, quyết thắng và toàn thắng”. Năm là, Đại tướng viết nhiều sách nhất: 64 cuốn với 10 vạn trang, tôi thêm: là Đại tướng được sách báo trong nước và thế giới viết về mình nhiều nhất. Sáu là Đại tướng giàu tình cảm nhất, được cấp dưới gọi là người anh cả, được Nhân dân kính yêu nhất. Nên, dù không thuộc diện được tổ chức Quốc tang, nhưng Bộ Chính trị vẫn quyết định tổ chức Quốc tang cho hợp với tình cảm nguyện vọng của Nhân dân. Bảy là, là Đại tướng sống thọ nhất (25/8/1911 - 4/10/2013), thọ 103 tuổi.

Tôi thêm vào cái nhất thứ 8: Đại tướng duy nhất không qua bất kỳ một trường lớp quân sự nào!

Tôi từng là học trò của phu nhân Đại tướng - PGS. TS Đặng Thị Bích Hà dạy môn lịch sử cách đây 66 năm ở trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Ngẫu nhiên thầy trò gặp nhau trong ngày giỗ đầu họa sĩ Trần Văn Cẩn - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, bà mời tôi đến chơi. Tặng bà cuốn ký Mùi thì là. Nhìn ảnh bìa màu cà phê có in ảnh minh họa một đôi trai gái khỏa thân đang đắm đuối trong nụ hôn, bà bảo:

- Nhà tôi kỹ tính lắm anh Bắc Sơn ạ!

- Thưa cô đây là ảnh bức tượng đá Mùa xuân vĩnh viễn của danh họa Pháp Auguste Rodin. Phiên bản này của nhà điêu khắc Nguyễn Long Bửu mà em cũng có bài về anh ấy in trong tập này. Và tất nhiên có hai bài ký viết về Đại tướng. Còn cuốn tiểu thuyết Luật đời và Cha con này em tặng cô ạ

- Thế anh còn cuốn nào không? Nhà tôi sẽ tặng anh một chữ ký nhé!

Vậy là tôi có chữ ký tươi của Đại tướng trong cuốn Đá dậy thì.

Thăm nhà lưu niệm Đại tướng

Nhà lưu niệm Đại tướng nằm trên đảo Kim Bảng rộng hơn 30ha, một trong 94 đảo trên hồ Núi Cốc, Thái Nguyên. Hồ nhân tạo này vốn là một khúc của sông Công được ngăn lại bởi hai con đập, có cửa mở cho nước vào, nước ra, chảy vào sông Cầu. Hồ Núi Cốc rộng 2500ha, gấp 5 lần Hồ Tây (Hà Nội), sâu tới 30m.

Bức ảnh Đại tướng chụp cùng phu nhân.

Được thăm Nhà lưu niệm Đại tướng, tôi hết đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Cảm xúc về vẻ đẹp ngập tràn khi ngồi trên con tầu sắt nhỏ chạy hơn 10 phút giữa một mầu xanh mát mắt: trời xanh, nước xanh, rừng xanh. Xa xa là ba ngọn của núi Tam Đảo xanh mờ. Vẻ đẹp này trước kia đã làm nhạc sĩ tài hoa Phó Đức Phương bật lên ca khúc còn lại mãi với thời gian Huyền thoại hồ Núi Cốc.

Nhà lưu niệm Đại tướng xây hai tầng, có diện tích 259m2 sàn, nằm trong diện tích 3.000m2 xung quanh trồng cây lâu năm, sân vườn, bể cá… Ngoài ra là 35.100m2 trồng rừng phòng hộ, trong đó có hơn 80 cây thông.

Việc đầu tiên của tôi là cùng mọi người thắp hương. Rồi kính cẩn dâng cuốn sách nhỏ Võ Đại tướng với Điện Biên Phủ.

Bất ngờ thứ hai là các hiện vật trong nhà lưu niệm. Ban thờ này chính là bộ bàn ăn mà Đại tướng và gia đình đã dùng tại đây được mang từ 30 Hoàng Diệu lên. Chiếc giường nhỏ nhắn này (không phải là giường đôi), Đại tướng đã từng nằm nghỉ mỗi khi lên đây. Vì không thấy có biển “không sờ vào hiện vật” nên tôi cả gan ngả lưng mấy phút, chỉ là để cảm nhận trong tâm thức hơi ấm truyền lại của vị Đại tướng mà mình ngưỡng mộ. 

Chủ nhà, ông Nguyễn Quý Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Hội in Hà Nội, Thường vụ Hội in Việt Nam, mở cho tôi xem hai tập ảnh ghi lại toàn bộ lễ Quốc tang Đại tướng do TTXVN tặng. Ông cũng có mặt trong gia đình Đại tướng, đứng sau chồng con gái Đại tướng, bà Võ Hòa Bình.

Nhiều hiện vật trong nhà như bộ bàn ghế mây, bộ khay ấm trà bằng đá, chiếc chuông gió suốt ngày thánh thót như tiếng chuông trời ru hồn người trong cõi thiên thu, đều do các địa phương tặng. Lần đầu tiên tôi được ngắm bức ảnh Đại tướng chụp cùng phu nhân, hôm lên đây nên tôi đặc biệt ấn tượng. Bức ảnh lớn treo ở vị trí trang trọng nhất trong phòng khách, cũng là phòng thờ ghi lại hình ảnh Bác Hồ nằm, Đại tướng ngồi bên cạnh, trong Chiến dịch Biên giới (1950) là thể hiện cụ thể tình cảm gắn bó sâu sắc giữa Bác và Đại tướng.

Ngôi nhà này hoàn thành từ năm 1999. Đúng ngày sinh thứ 89 của mình, Đại tướng lên thăm.

Bất ngờ nữa là trong một thời gian khá dài, Đại tướng từng có ý định, khi đi gặp Bác Hồ sẽ yên nghỉ tại đây (trước đó Đại tướng từng chọn Ba Vì). Bởi lẽ Thái Nguyên không chỉ là thủ đô kháng chiến chống Pháp; nơi Bác Hồ phong quân hàm Đại tướng cho ông mà còn là nơi chôn nhau cắt rốn của ba người con của Đại tướng. Và, Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nói với bà con và các cựu chiến binh Thái Nguyên là quê hương thứ hai của mình. Sau này mới thay đổi, chọn Vũng Chùa, Quảng Bình quê hương làm nơi yên nghỉ.

Bất ngờ cuối cùng là…

Ngày 22/11/1996, UBND tỉnh Thái Nguyên cấp giấy chứng nhận (sổ đỏ) quyền sử dụng đất đảo Kim Bảng cho ông Võ Điện Biên (con trai lớn của Đại tướng) để trồng rừng và quản lý rừng phòng hộ, trong đó có khoanh một khoảng đất để làm nhà nghỉ cho Đại tướng. Ông Võ Điện Biên đã làm mọi việc cần thiết. Năm 2011, ông Võ Điện Biên đã ủy quyền cho ông Nguyễn Quý Nghĩa quản lý. Tháng 7/2018, ông Võ Điện Biên làm thủ tục tặng quyền sử dụng đất và các tài sản trên đất cho ông Nguyễn Quý Nghĩa vì sự quen thân, quý trọng nhau, coi nhau như anh em ruột thịt. Quan trọng nhất là qua thực tế công việc, trong nhiều năm liền, nhận ra bạn mình có năng lực quản trị, là người coi trọng nhân nghĩa đúng như tên gọi nên mới làm thế.

Nhà văn Nguyễn Bắc Sơn dâng cuốn "Võ Đại tướng với Điện Biên Phủ".

Ông Nguyễn Quý Nghĩa, vốn là nhà giáo kỹ thuật, kiêm Phó Giám đốc Xưởng in trường học sinh mù (giờ gọi là khiếm thị) Nguyễn Đình Chiểu thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, là người năng động, quản trị giỏi nên được bạn trong nghề vị nể.

Thái Nguyên có ATK (an toàn khu) Định Hóa, là di tích lịch sử quốc gia đặc biệt. 

ATK Định Hóa, cùng với Quảng trường Võ Nguyên Giáp, Nhà lưu niệm Đại tướng sẽ thành một cụm di tích lịch sử đặc biệt hấp dẫn khách du lịch trong và ngoài nước.

Trên đường về, ông Nguyễn Quý Nghĩa vẫn tự lái xe đưa chúng tôi ghé thăm Hợp tác xã chè hữu cơ Hảo Đạt (Tân Cương, Thái Nguyên). Chị Giám đốc Đào Thanh Hảo mời đoàn năm người chúng tôi ngồi đúng bộ bàn ghế gỗ nguyên khối, chắc nịch mà mấy năm trước về thăm Thái Nguyên, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và đoàn đã ngồi. Cho xem băng video clip ghi lại những phút giây quý báu đoàn vào. Rồi bảo tôi: “Bác ngồi đúng chỗ Tổng Bí thư đã ngồi đấy ạ!”.

Chuyến thăm Nhà lưu niệm Đại tướng để lại những ấn tượng đẹp còn mãi với thời gian mà dư vị “Đệ nhất danh trà” Tân Cương Thái Nguyên là dấu chấm hết chuyến đi  thú vị.

Nguyễn Bắc Sơn

Đại tướng, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp: Danh tướng thế giới thế kỷ XX

Đại tướng, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp, người đánh bại hàng chục đại tướng Pháp và Mỹ, người anh cả văn võ song...