Nước đứng đầu khối “phi USD hóa” nhập khẩu hàng tỷ USD

Kể từ khi Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) cấm xuất khẩu tiền giấy sang Nga vào tháng 3/2022 sau cuộc xung đột Ukraine, khoảng 2,3 tỷ USD tiền giấy USD và euro đã được chuyển đến Nga. Dữ liệu hải quan mà Reuters thu thập được cho thấy Nga đã tìm cách lách các lệnh trừng phạt này, và tiền giấy USD và euro vẫn giữ vai trò quan trọng trong thương mại và du lịch, ngay cả khi Moscow đã nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào các đồng ngoại tệ này.

Theo dữ liệu hải quan, tiền mặt đã được vận chuyển đến Nga từ các quốc gia như UAE và Thổ Nhĩ Kỳ, những nước không áp đặt hạn chế thương mại đối với Nga. Tuy nhiên, quốc gia chuyển đến hơn một nửa tổng số tiền trên vẫn chưa được tiết lộ.

Vào tháng 12 năm ngoái, chính phủ Hoa Kỳ đã đe dọa trừng phạt các tổ chức tài chính giúp Nga lách lệnh trừng phạt, đồng thời áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với các công ty từ các quốc gia thứ ba trong năm 2023 và 2024.

Mặc dù đồng nhân dân tệ của Trung Quốc đã vượt qua đồng USD để trở thành loại tiền tệ nước ngoài giao dịch nhiều nhất tại Moscow, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề liên quan đến thanh toán.

Dmitry Polevoy, giám đốc đầu tư tại Astra Asset Management ở Nga, cho biết nhiều người Nga vẫn cần ngoại tệ tiền mặt để du lịch nước ngoài, nhập khẩu hàng hóa và tiết kiệm trong nước. Ông cho biết: "Đối với cá nhân, USD vẫn là một loại tiền tệ đáng tin cậy."

Các tài liệu cho thấy lượng tiền mặt nhập khẩu đã gia tăng đáng kể trước khi xung đột bùng phát. Từ tháng 11/2021 đến tháng 2/2022, Nga đã nhận 18,9 tỷ USD tiền giấy USD và euro, so với chỉ 17 triệu USD trong bốn tháng trước đó.

Dòng tiền ra bị giới hạn

Ngân hàng Trung ương Nga đã nhanh chóng hạn chế việc rút tiền mặt bằng ngoại tệ của các cá nhân sau khi mâu thuẫn với Ukraine xảy ra, nhằm hỗ trợ đồng rúp đang suy yếu. Theo dữ liệu được Reuters theo dõi, chỉ có 98 triệu USD tiền giấy USD và euro rời khỏi Nga từ tháng 2/2022 đến cuối năm 2023.

Ngược lại, dòng tiền nước ngoài chảy vào Nga lại cao hơn nhiều. Aero-Trade, công ty khai báo ngoại tệ lớn nhất ở Nga, đã khai báo khoảng 1,5 tỷ USD tiền giấy trong khoảng thời gian này. Aero-Trade, cung cấp dịch vụ mua sắm miễn thuế tại các sân bay và trên chuyến bay, đã ký 73 lô hàng trị giá 20 triệu USD tiền USD hoặc euro/lô, tất cả đều được thông quan tại sân bay Domodedovo của Moscow. Các lô hàng này được mô tả trong tờ khai hải quan là trao đổi hoặc doanh thu từ giao dịch trên máy bay. Reuters chưa xác định được khách hàng của Aero-Trade và không thể xác định nguồn gốc hoặc đích đến của số tiền này.

Theo hồ sơ hải quan, một lô hàng trị giá 20 triệu euro do Aero-Trade xử lý đã được Yves Rocher Vostok, một công ty con của tập đoàn mỹ phẩm Pháp Yves Rocher hiện vẫn điều hành hàng chục cửa hàng tại Nga, nhập khẩu vào tháng 2 năm ngoái. Tuy nhiên, không có quốc gia xuất xứ hoặc tên nhà cung cấp nào được liệt kê trong dữ liệu.

Vàng, vũ khí, ngân hàng

Theo hồ sơ hải quan và nguồn tin quen thuộc với các giao dịch, hơn một phần tư trong số 2,27 tỷ USD tiền giấy đã được các ngân hàng Nga nhập khẩu, phần lớn để thanh toán cho kim loại quý. Một số ngân hàng Nga đã nhận tiền mặt trị giá 580 triệu USD từ nước ngoài trong khoảng thời gian từ tháng 3/2022 đến tháng 12/2023 và xuất khẩu số lượng kim loại quý tương đương. Trong nhiều trường hợp, các lô hàng vàng hoặc bạc đã được chuyển đến các công ty cung cấp tiền giấy.

Ví dụ, Vitabank của Nga đã nhập khẩu 64,8 triệu USD tiền giấy từ công ty giao dịch vàng Thổ Nhĩ Kỳ Demas Kuyumculuk vào năm 2022 và 2023. Trong cùng kỳ, Vitabank đã xuất khẩu 59,5 triệu USD vàng và bạc cho công ty Thổ Nhĩ Kỳ.

Việc chuyển tiền giấy từ UAE đến Nga là giải pháp duy nhất mà Demas có để hoàn thành các hợp đồng dài hạn đã ký trước khi lệnh trừng phạt của phương Tây có hiệu lực với các nhà cung cấp vàng của Nga, đồng thời vẫn tuân thủ các quy định của Thổ Nhĩ Kỳ và quốc tế liên quan đến thanh toán xuyên biên giới.