Những trang xúc động

Các nhà lý luận phê bình văn học không biết sẽ đánh giá chất lượng những cuốn sách về văn học của Nguyễn Đình San như thế nào, chỉ biết dưới góc nhìn người đọc tôi thấy rất cuốn hút, khó dừng giữa chừng. Từng nhân vật hiện ra vô cùng sinh động và những chi tiết thú vị làm cho người đọc khó quên. Có cảm giác những nhân vật trong tác phẩm của Nguyễn Đình San như ở xung quanh, hàng ngày vẫn tiếp xúc với ta, gần gũi, thân quen.

Một đặc điểm nữa của Nguyễn Đình San là ông rất giỏi gây xúc động cho người đọc. Người đa cảm dễ rơi nước mắt trước nhiều trang sách với những cảnh ngộ, tình huống của nhân vật. Ở Mầm đá càng thấy rõ điều này. Nội dung tiểu thuyết không có gì xa lạ vậy mà trở nên vô cùng hấp dẫn với ai thích theo dõi số phận những con người.

Tiểu thuyết “Mầm đá” của Nguyễn Đình San.

Chuyện kể về Thủy - một cô cảnh sát khu vực trẻ mới ra trường, được về công tác ở đồn công an một xã ngoại thành Hà Nội. Cô yêu một thanh niên tên Huy con nhà nghèo nhưng ngoan ngoãn, biết thương mẹ nên có nghị lực, chăm chỉ học hành, lớn lên đỗ được vào trường Đại học Bách khoa. Gia đình cậu chỉ có hai mẹ con, hàng ngày lam lũ mưu sinh. Rồi người mẹ do làm lụng quá vất vả mà đổ bệnh hiểm nghèo, bệnh viện chỉ định phải mổ nhưng hết quá nhiều tiền, không thể kiếm đâu ra. Đứa con nghĩ đến việc đến vay ông cậu ruột giàu có, nhưng bị ông ta chẳng những từ chối mà còn có lời lẽ xúc phạm mẹ con cậu, dẫn tới hai bên xung đột và bi kịch xảy ra. Trong lúc giằng co, cậu đã tự vệ quá giới hạn, dẫn đến cái chết của ông ta. Sau đó, Huy phải đi tù...

Một cô công an có mối tình với một tội phạm. Quá rắc rối! Nhưng  là người sâu nặng nghĩa tình, son sắt thủy chung, cô không thể lìa bỏ người yêu trong cơn hoạn nạn, nhất là anh lại là một thanh niên có những phẩm chất quý và cái tội giết người kia chỉ là vô tình do tự vệ quá giới hạn...

Câu chuyện sẽ tiếp diễn như thế nào? Họ có đến được với nhau không, nhất là cô làm việc trong ngành công an có những quy định rất chặt chẽ, lấy chồng (vợ) không thể nhắm vào đối tượng đã có tiền án, tiền sự. 

Gần 600 trang tiểu thuyết chỉ nói về cuộc sống của Thủy với công việc thường nhật, hoàn tất tốt đẹp phận sự và ôm ấp hình bóng người yêu đang ở trong tù. Tất nhiên, Thủy có nhiều mối quan hệ với những người ruột thịt của mình, với mẹ của Huy, bố mẹ mình, với các đồng nghiệp và bà con lối xóm - địa bàn cô phụ trách. Và một quan hệ nữa gần như chi phối rất nhiều đời sống tinh thần của cô là với bé Hiền - đứa trẻ bị bỏ rơi được cô bế về nuôi. Cô không thể đưa nó vào trại trẻ mồ côi vì đã nảy sinh tình yêu thương, không thể thiếu nó hằng ngày. Cô nuôi nó như thế nào? Làm sao lấy được sự cảm thông, chia sẻ của cha mẹ mình và những đồng nghiệp ở cơ quan, lại là một cơ quan công an? Không đơn giản chút nào. 

Tiểu thuyết không thể không dành một dung lượng đáng kể để nói về cuộc sống của Huy, chủ yếu là ở trong tù. Nguyễn Đình San một vài lần từng được mời đến nói chuyện cho các tù nhân nghe, chứng kiến nhà tù của ta không hẳn như nhiều người nói rằng tù nhân bị ngược đãi, các “đại ca” bắt nạt người mới nhập phòng rất tàn bạo. Không thể như ở ngoài nhưng dưới ngòi bút của tác giả, nơi giam giữ Huy là một trại cải tạo, giáo dục người phạm tội đúng nghĩa, nhân đạo, nhân văn. Các bạn tù nơi cùng buồng giam với Huy là những con người dưới đáy xã hội nhưng cũng có tình người, biết thương, cảm thông nhau. Đây là một trong những trang sách khiến người đọc không thể không thấy sống mũi cay khi một bạn tù nói với Huy rằng đến lúc hết hạn cải tạo sẽ xin ở lại nhà tù vì không có nơi nào về.

Một cuốn tiểu thuyết có thể hay, giàu giá trị về nội dung tư tưởng và thẩm mỹ nhưng lấy được nước mắt của người đọc không dễ. Mầm đá đã có nhiều trang như thế. Bất cứ bạn đọc nào có tình cảm sâu nặng với mẹ cũng không cầm được nước mắt khi ở ngay chương I, tác giả đã miêu tả rất sinh động về cuộc sống nghèo khó nhưng rất ấm áp, êm đềm của hai mẹ con Huy. Khi tôi hỏi vì sao tác giả viết được những trang giản dị mà rất xúc động như vậy thì Nguyễn Đình San cho biết khi viết phần này, ông nhớ đến mẹ mình - người để lại dấu ấn sâu đậm nhất trong đời khi đã ra đi quá sớm, lúc chưa đáng phải từ biệt thế gian.

Những trang cuối cùng lúc Thủy cùng mẹ chồng tương lai và người bạn thân tên Thu đến trại giam đón Huy khi anh mãn hạn tù trở về cũng thật xúc động. Họ nhìn nhau, nói với nhau, trao nhau những ánh mắt, nụ cười và những giọt nước mắt. Đoạn này tác giả miêu tả thật khéo. Không cẩn thận dễ ồn ào hoặc gượng gạo, sượng.

Viết  truyện, không thể không quan tâm tới việc tạo dựng những chi tiết. Chi tiết càng đắt, độc đáo càng khiến người đọc nhớ mãi tác phẩm. Mầm đá có nhiều chi tiết “đắt”. Thiếu tá Đạt - chỉ huy trưởng công an xã, thủ trưởng của Thủy - keo kiệt, bủn xỉn, đã mời Thu là cô gái mình đang theo đuổi ăn sáng bằng gói xôi mười nghìn đồng. Sau đó, anh ta lại mời cô vào quán cóc uống nước trà chén. Hoặc chi tiết bà Mận đang đi làm đã tạt về nhà xem con mình làm gì thì thấy nó cạo cháy ở đáy xoong phát ra tiếng “quẹt quẹt!" và nhiều chi tiết lý thú khác.

Mầm đá là một bức tranh đẹp với nhiều nhân vật tích cực, làm sáng lên ý nghĩa nhân văn của cuộc sống. Nhưng không vì thế mà người đọc thấy tác giả có ý đánh bóng hiện thực, quét lên nó màu hồng giả dối mà rất sinh động. Một đồn trưởng ích kỷ, ăn của đút để che chắn cho kẻ vi phạm pháp luật. Một ông cậu là cán bộ có “cỡ” tệ bạc, táng tận với người chị cùng cha khác mẹ của mình. Rồi nạn mại dâm, cờ bạc vẫn còn lén lút hoạt động ở một xã được công nhận là lá cờ đầu của phong trào nông thôn mới; nạn dạy thêm vẫn còn phổ biến… là những mảng tối được hiện ra cũng rất thật. 

Là một nhạc sỹ quen biết, mấy năm gần đây, Nguyễn Đình San trở lại với nghề được đào tạo chính quy của mình là văn chương (Đại học Tổng hợp Hà Nội, nay là Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn). Ông tỏ ra có duyên với tiểu thuyết khi hai cuốn gần đây nhất đều được dịch ra tiếng Anh, phát hành ở nước ngoài (Khúc quanh nghiệt ngã và Sụp đổ). Nhưng điều đó cũng chưa hẳn đã là thước đo duy nhất giá trị đích thực của tác phẩm. Điều quan trọng là công chúng đọc tác phẩm một cách say mê và Mầm đá đã khiến nhiều người không kìm được những giọt nước mắt.

Trần Đình Thảo

Khúc Hồng Thiện - Lục bát truyền thống mang hơi thở đương đại

Khi nhà thơ Khúc Hồng Thiện vừa xuất bản "Minh Đạo Sách" (Nhà xuất bản Nghệ An, 12/2024), tôi cứ nghĩ đó là tập sách...