Đôi lời cảm nhận khi đọc “Những lời ca chưa đủ”

Như trong lời viết cuối sách, Vĩnh Quang Lê cho rằng: Đề tài về Đảng chính là một đề tài vĩnh cửu. Đảng – không những cần được miêu tả mà cần phải chiêm ngưỡng, suy tư. Từ suy nghĩ đó, có đoạn anh viết: “Tôi còn nhỏ giọt mồ hôi ngoài những trang thơ, xòe rộng bàn tay theo lời Đảng. Để đến khi hát ca tôi chẳng cần rào đón, chẳng sợ trái tim mình lần theo những lối quen”. Từ cảm nhận đến việc ngòi bút hành trình đi theo tư tưởng đó, Vĩnh Quang Lê mới có được bản trường ca thấm đẫm sự đời, sự việc mà vẫn giữ được nét đẹp của văn chương.

Khi Những lời ca chưa đủ ra mắt bạn đọc, có nhiều ý kiến suy nghĩ trái chiều, bảy tỏ khác nhau. Phần đông là sự ghi nhận sự thành công, ghi nhận những đóng góp của tác giả. Trong bài Sức nóng của một trường ca về Đảng, nhà thơ tài hoa Phạm Tiến Duật có đoạn viết: “Cái Đảng nói ở Những lời ca chưa đủ là độ nóng đến nồng nàn của lòng yêu nước, yêu dân. Có thể nói rằng, hàng nghìn dòng thơ, không có dòng nào tẻ lạnh, tư duy không chịu đứng im, cộng với sức trẻ đã tạo nên cái mới, cái lạ của bản trường ca”.

Tác giả Vĩnh Quang Lê.

Giáo sư Hồ Sỹ Vịnh trong cuốn Đi tìm điều chưa biết trong trường ca “Những lời ca chưa đủ” viết: “Bằng bút pháp chính luận, Vĩnh Quang Lê đã tạo ra bản trường ca giàu sự suy tưởng, khái quát, có âm sắc mới mẻ làm cho chúng ta hiểu Đảng hơn”. Trong bài Một tiếng thơ truyền thống, nhà văn Nghiêm Đa Văn viết: “Những câu thơ sắc nhọn của anh luôn đặt ra những câu hỏi cho bản thân mỗi chúng ta. Vĩnh Quang Lê  ngợi ca và phê phán bằng những câu thơ trăn trở, day dứt. Đó là dấu hiệu của thơ ca lành mạnh”.

Trong phần hai Những con người, các nhân vật lãnh tụ của Đảng, của dân được Vĩnh Quang Lê kỳ công chắt lọc ngữ nghĩa, miêu tả, tôn vinh sự cống hiến hy sinh của mỗi cuộc đời. Họ hiện lên trong những lời ca chưa đủ, nhưng cũng đủ để mọi người nhận ra vẻ đẹp cuộc đời trong tâm hồn của họ. Một vẻ đẹp vì nước, vì dân rất đỗi tự hào và Đảng yêu. Họ cũng đã lên tiếng qua những lá thư ân tình gửi tác giả bản trường ca. Đồng chí Đỗ Mười, nguyên Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng, trong lá thư đề ngày 16/9/2011 có đoạn viết: “Thân gửi nhà thơ Vĩnh Quang Lê. Qua những trang thơ trong quyển sách, nhận thấy tâm hồn của nhà thơ luôn hướng về Đảng, hướng về những gì chân chính, cao đẹp và đồng thời cũng lên án những gì xấu xa, cơ hội, tiêu cực trong xã hội hiện nay”. Một đoạn trong lá thư của đồng chí Lê Khả Phiêu, nguyên Tổng bí thư Trung ương Đảng viết: “Tập sách này được nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà khoa học và sử học đánh giá cao. Tôi nghĩ nên phổ biến rộng rãi trong Đảng, trong dân và học sinh, sinh viên”. Qua một số bài viết giới thiệu, bình luận, nghiên cứu và thư của các nhà lãnh đạo gửi tác giả Những lời ca chưa đủ càng khẳng định giá trị tư tưởng của cuốn sách và phần nào ghi nhận sự thành công của tác phẩm.

Ngoài sự ngợi ca thành quả cách mạng của Đảng và ngợi ca những cuộc đời hết lòng Đảng hiến vì sự nghiệp cách mạng, Những lời ca chưa đủ còn đề cập đến bóng tối xã hội, bóng của những kẻ cơ hội và phản bội Tổ quốc. Bằng lối viết khéo léo chân thành, dùng hình tượng ám chỉ cụ thể, Vĩnh Quang Lê đã lột tả bộ mặt nhơ bẩn dấu trong sự hào hoa giả tạo.

“Chúng khoác áo một người Cộng sản

Chúng bắt tay ta như tình bạn bè

Dùng đầu lưỡi của mình thay thế những bước chân

Chúng chui vào hàng ngũ của nhân dân…

Lấy mảnh sáng làm vầng trăng giả bộ

Lấy niềm vui lừa dối cả đất đai”.

Không chỉ dựng lên khuôn hình mặt nạ của kẻ phản bội, Vĩnh Quang Lê còn thẳng thắn vạch mặt chúng qua những lời ám ảnh, sâu cay:

“Đảng chỉ cho ta cách tìm ra kẻ nào cơ hội…

Lời lên gân đòi dạy dỗ mọi người và xóa đi bao nét Đảng dối lừa.

Chính những vần thơ nặng lòng như thế nên Những lời ca chưa đủ có sức nặng và cuốn hút người đọc nhiều hơn.

*

Sự thành công của Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, đánh giặc ngoại xâm, đem lại hòa bình, đưa đất nước ngày càng phát triển đi lên. Chủ thể nội dung trên đã được chuyển tải qua nhiều tác phẩm văn học chính luận. Trường ca của nhà thơ Vĩnh Quang Lê cùng nằm trong dòng chảy văn chương đó. Bằng ngòi bút tả thực, anh đã khơi dậy một chặng đường lịch sử bi hùng nhất của dân tộc qua ngôn ngữ của nghệ thuật trường ca. Cảm nhận qua ba phần Những tầm cao - Những con người và lời chuyển tiếp hiện hữu trong nội dung Những lời ca chưa đủ được tác giả Vĩnh Quang Lê cấu trúc và gợi mở khá logic. Những sự kiện lịch sử, chính trị khô khan cùng những mẫu nhân vật có thực, trần trụi. Dù nội dung phong phú hấp dẫn, nhưng nếu tác giả không thổi hồn vào trang viết, không thể cuốn hút được độc giả. Vĩnh Quang Lê đã làm được điều đó, điều mà nhiều người khi mới nghe đề tài rất khó tin. Những câu thơ trong Những lời ca chưa đủ có sức sống lay gợi mạnh mẽ:

“Tôi yêu quá trái tim chừng muốn vỡ

Đảng kính yêu ơi! Bác kính yêu ơi!

Đêm nay ai mà ngủ

Cả cuộc đời dâu dễ có hôm nay”

Vẫn những ngôn từ lay gợi ấy, trong chương bốn - Những tháng ngày kháng chiến, Vĩnh Quang Lê viết:

“Đảng phải trả lời nhiều câu hỏi nhất

Để ngày mai con cháu chẳng vô tình

Lật tờ lịch nghi ngờ quá khứ

Đem đau buồn nhuộm đen từng con chữ

Soi ngày tháng hôm nay qua mũi súng của mình”.

Vĩnh Quang Lê có không ít những câu thơ tả thực đan xen trong ngôn từ nghệ thuật để giãi bày hình tượng về con người, về sự việc đọc xúc động. Có những vần thơ lục bát nhẹ nhàng, chau chuốt khó quên:

“Mai sau người đến khóc than

Câu thơ gieo xuống vội vàng quanh ta

Một đời thương nhớ đi qua

Một đời tưởng niệm biết là về đâu”

Sự xót xa trước nỗi đau của đồng loại, của lịch sử, nhiều câu thơ của Vĩnh Quang Lê diễn tả khiến người đọc phải tự mình nghĩ suy, tự mình dằn vặt trong sự trăn trở khổ đau. 

Phần chân dung Những con người, Vĩnh Quang Lê khắc họa phẩm chất, lý tưởng người cộng sản khá nổi bật. Vẫn phương pháp văn chương tả thực kết hợp chắt lọc nghệ thuật ngôn từ, hình tượng nhân vật trong Những lời ca chưa đủ hiện lên thật Đảng yêu. Đoạn kể về đồng chí Trần Phú lời thơ vang vọng tứ thơ hay, hấp dẫn:

“Cái chết lăn qua mỗi độ đường đe dọa

Làm cách mạng có phải đâu không biết sợ…”

Hoặc như:

“Bản luận cương chữa lại những nụ cười

Chữa lại Đảng lưng còng của mẹ”

Viết về tình yêu giữa hai người cộng sản Lê Hồng Phong - Nguyễn Thị Minh Khai, Vĩnh Quang Lê miêu tả, ngợi ca bằng những ngôn ngữ triết lý giãi bày đầy ấn tượng.

“Những năm dài anh chị sống bên nhau

Tình yêu đến làm tử thần bỏ chạy

Tôi đã gặp lời ca gieo trên lời anh nói

Cho trái tim nhân loại hãy thét gào

Hãy trả lại tình yêu cho những lứa đôi”

Nêu một vài ví dụ về những câu thơ đa nghĩa ẩn ý tài hoa xuất hiện trong bản trường ca Những lời ca chưa đủ để thấy một đề tài ngồn ngộn tư liệu về Đảng, về thời thế, nội dung khó chuyển tải trên nền tảng văn chương, được Vĩnh Quang Lê hóa giải, tạo dựng dưới hình thức trường ca, đọc cuốn hút, hấp dẫn, ấn tượng, phải chăng đấy là sự thành công.

Vĩnh Quang Lê cho rằng: Những thành quả của Đảng Cộng sản, của các nhà lãnh đạo cả đời dấn thân vì sự nghiệp đấu tranh xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, không có áng văn nào, không có bài ca nào nói hết. Với hàng ngàn câu thơ trong bản trường ca của mình anh đã khẳng định điều đó và lặng lẽ, khiêm nhường đặt tên cho cuốn sách Những lời ca chưa đủ. Đúng vậy, chưa đủ nên nhà thơ Vĩnh Quang Lê sẽ còn viết tiếp. Độc giả hy vọng bản hùng ca tiếp theo Những lời ca chưa đủ sẽ đầy đủ hơn, sẽ vang vọng trên cõi đời hùng dũng hơn, sâu lắng hơn.

Minh Chuyên

Thơ Lương Cẩm Quyên

Lương Cẩm Quyên sinh năm 1977 sinh ra tại Lâm đồng sống và làm việc tại TP Hồ Chí Minh, hiện là hội viên Hội Nhà văn TP...