Tấm lòng Bác Hồ với văn nghệ sĩ
Với quan niệm “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, và “Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”, Bác Hồ rất quý mến các văn nghệ sĩ. Là một nghệ sĩ lớn, Bác thấu hiểu sự vất vả trong sáng tác, thấu cảm tấm lòng của họ với đất nước, con người. Bác dành một tình yêu thương lớn lao, sâu sắc với văn nghệ sĩ, gần gũi, tinh tế, rất mực chân thành.
Nhà văn Nguyễn Công Hoan nhớ lại năm 1946 được gặp Bác để báo cáo về tình hình báo chí. Nhà văn nói suy nghĩ của mình là “tờ báo viết kém sẽ đình bản ngay”. Thật không ngờ Bác nói: “Phải giúp họ tiến bộ mà sống chứ!”. Chỉ một câu nói nhưng cho thấy một tâm hồn yêu thương vĩ đại.
Nghệ sĩ Hoàng Châu Ký kể, cuối 1955 một số nghệ sĩ được mời lên biểu diễn phục vụ khách nước ngoài. Sau khi khách về hết, các diễn viên mới thu dọn hậu trường. Bỗng Bác xuất hiện, nói: “Lúc nãy Bác được ăn mà các cháu không được ăn, nên Bác ra thăm lại, sợ các cháu tủi. Nhưng ăn ngoại giao ấy mà, không ngon đâu”. Đấy là điều “áy náy” chỉ có ở những bậc đại nhân.
Các nghệ sĩ xiếc nhớ mãi kỷ niệm một lần biểu diễn ở Hội trường Ba Đình, Bác vào tận hậu đài sân khấu, thăm hỏi, động viên. Bác hỏi đồng chí phụ trách tổ chức đêm diễn đã chuẩn bị bồi dưỡng gì cho diễn viên. Được biết có “bánh mì patê và nước chanh”. Tỏ vẻ không vui, Bác nói: “Xiếc là môn lao động nghệ thuật rất nặng nhọc, nếu là chú sau khi làm việc mệt nhọc, chú có muốn ăn bánh mì không? Bác đề nghị chú cho các cháu ăn món ăn có nước...”.
Bác Hồ chụp ảnh kỷ niệm với các nghệ sĩ của Đoàn Cải lương Nam bộ năm 1968. Ảnh tư liệu
Nghệ sĩ ưu tú Tú Lệ nhớ một lần kể cho Bác nghe những buổi diễn dưới tầm pháo địch hoặc dưới những trận mưa rào, nhưng khán giả vẫn ngồi xem rất đông. Tưởng được khen, nhưng Bác nghiêm giọng nói: “Làm như vậy không tốt, không đảm bảo tính mạng và sức khỏe cho nhân dân cũng như cho diễn viên...”.
Nghệ sĩ Tuyết Nhung, diễn viên cải lương khắc sâu kỷ niệm thời trẻ một lần được Bác đỡ dậy khi ngã trong lúc biểu diễn. Đó là khóa cải lương đầu tiên của Trường Nghệ thuật sân khấu biểu diễn màn cải lương Trần Quốc Toản ra quân. Diễn viên Tuyết Nhung đóng vai Quốc Toản chẳng may trượt chân bị ngã, “bỗng nhiên, tôi nghe thấy tiếng nói đầm ấm của Bác, giản dị, yêu thương, trìu mến làm sao: “Nào! Bác đỡ anh hùng dậy!”. Tôi bàng hoàng mở mắt ra, mà ngỡ mình đang trong giấc chiêm bao: Bác đã đến bên tôi lúc nào không biết. Nhanh như tia sáng, nhẹ như làn gió ấm, Bác đỡ tôi lên, độ lượng, hiền từ. Vừa nói, vừa cười, vòng tay Người dang rộng: “Nào! Bác đỡ anh hùng dậy!”.
Nay-hơ-vin, dân tộc Giơ-rai, diễn viên hát, tự hào về món quà Bác tặng mỗi diễn viên đoàn văn công Tây Nguyên một chiếc áo dạ rất đẹp. Nhưng nhớ nhất là lời dặn của Người: “Các cháu mặc ngay áo bông vào không thì bị sưng phổi đấy!”. Khi đoàn mới trình diễn được nửa chương trình thì Bác lại bảo nghỉ. Bác nói: “Diễn như vậy là đủ, các cháu mới ra tập kết chưa quen chịu lạnh, nếu làm nữa sẽ ốm đấy!”.
Bác chăm sóc các nghệ sĩ thể hiện ở cả những hành vi nhỏ nhất. Đạo diễn điện ảnh Phạm Văn Khoa nhớ về “Hôm đến làm việc với Bác, một cử chỉ rất thân mật của Bác làm tôi xúc động, nước mắt cứ trào ra. Bác để tay lên vai tôi, và một tay Bác cài chiếc khuy cổ áo sơ-mi cho tôi”. Từ những chi tiết này khiến chúng ta không ngạc nhiên khi thấy Bác hay tặng quà, dù nhỏ cho mọi người.
Tháng 9/1953, gặp và hỏi chuyện bà Tôn Nữ Lệ Minh, vợ nhà thơ Lưu Trọng Lư, Người gửi ba quả táo cho bà: “Bác gửi cô cầm về cho các cháu mừng”…
Nghệ sĩ Chu Thúy Quỳnh kể về một kỷ niệm thật hạnh phúc, năm 1966, một lần được ăn cơm với Bác. “Thường vào sau các bữa ăn bao giờ Bác cũng cho ăn quả. Hôm ấy, sau khi ăn cơm xong Bác cho tôi thêm một quả táo. Bác nói: “Cháu ăn đi, Bác cho quả này để cháu mang về cho “cái nhà biết đi” của cháu nhé”. Tôi ngượng nhưng trong lòng thì âm ỉ một niềm vui sướng”.
Câu chuyện “Các cháu muôn năm” không chỉ là chuyện vui, còn ẩn chứa một quan niệm của Bác Hồ: rất quý văn nghệ sĩ. Tháng 2/1969, Đoàn văn công Công an nhân dân vũ trang được vào Phủ Chủ tịch biểu diễn. Mọi người hô: Hồ Chủ tịch muôn năm. Bỗng Bác giơ tay và hô to: Các cháu muôn năm!
Bất ngờ quá! Nhiều đồng chí đã giơ tay lên nhưng rồi kịp sực tỉnh, đứng im lặng, ngẩn người ra. Tất cả lặng đi sung sướng.
Bác bảo: “Sao các chú không hô đi? - Thưa Bác, các cháu… Một vài diễn viên ấp úng trả lời.
Bác nói: “Đúng đấy, các cháu muôn năm!”.
Là một nghệ sĩ đích thực, Bác Hồ rất hiểu vai trò của cảm hứng sáng tạo. Nhà thơ Tố Hữu không quen uống rượu, một lần được Bác nhắc: “Ngày xuân, chú cũng nên uống một chén cho bật tứ thơ”. Qua câu chuyện của họa sĩ Ngô Tôn Đệ cho thấy Bác rất quý và thông cảm với lối sống anh chị em nghệ sĩ: “Một lần họa sĩ trang trí cho một triển lãm. Bác gửi quà, trong đó có rượu nhưng không ai dám mở rượu ra uống. Thấy vậy, ông Vũ Kỳ nói: “Cứ uống rượu đi, Bác bảo là văn nghệ sĩ phải có rượu nó mới vui”... Sau đó, còn bất ngờ hơn, Bác đã điều xe riêng của Bác đưa chúng tôi về... Nhưng chúng tôi không ai dám ngồi xe cả”.
Thấu hiểu đặc trưng sáng tạo nghệ thuật và cá tính nghệ sĩ, Bác dặn ông Hà Huy Giáp (tháng 6-1963): “Tiếp xúc với các nhà giáo cũng dễ. Văn hóa, văn nghệ thì không tiếp xúc được tập thể. Họ đòi tình cảm là chính. Phê bình họ, phải lý tình đi đôi với nhau. Làm họ buồn, họ không sáng tác được… Gặp nhà giáo, chú có thể gặp tập thể. Gặp văn nghệ sĩ, chú phải gặp riêng từng người một… Đối với văn nghệ sĩ, phải có tình trước mới đưa họ vào lý… Rốt cuộc, mình hiểu anh em, coi trọng anh em thì anh em coi trọng mình, nghe mình”. Đó là những lời vàng ngọc của một tấm lòng vàng ngọc. Những điều ấy chỉ có ở Bác Hồ.
Nhà thơ Huy Cận kể: “Năm 1963 tôi tặng tập thơ Bài thơ cuộc đời. Bác gửi lời bình: Cảm ơn chú biếu Bác quyển thơ/ Bác xem quyển thơ suốt mấy giờ/ Muốn Bác phê bình, khó nói nhỉ!/ Bài hay chen lẫn với bài vừa”. Một lối phê bình vui, hóm hỉnh, thân ái và rất “nghề nghiệp”. Bộn bề những công việc đại sự mà vẫn dành thì giờ quý báu để đọc và “bình thơ”. Bác để lại bài học cho hôm nay: đọc, trân quý sáng tác của đồng nghiệp.
Tài liệu tham khảo:
Lữ Huy Nguyên (biên soạn) - Bác Hồ với văn nghệ sĩ, Nxb Văn học, 1995
Nhiều tác giả - Bác Hồ với nghệ thuật sân khấu, Viện Sân khấu, 1990
Hồ Chí Minh với văn nghệ sĩ văn nghệ sĩ với Hồ Chí Minh, Nxb Hội Nhà văn
Hồ Chí Minh biên niên tiểu sử, Nxb Chính trị Quốc gia, tập 5
Nguyễn Ngọc Châu (biên soạn) - Đưa Bác về Pắc Bó, Nxb Lao động Xã hội
Nhiều tác giả - Bác của chúng ta, Nxb Quân đội Nhân dân, 1985
Sau các tập thơ "Người ở đầu nguồn", "Bóng cây chu đồng", "Hồn chiêng", "Cánh bông dàn mải miết", Thơ chọn...
Bình luận
