Từ “Ngày hội non sông”, Quốc hội vươn tầm cao mới

Kì họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI

Theo chương trình kì họp đầu tiên của Quốc hội sẽ diễn ra trong 11 ngày, khai mạc ngày 6/4/2026 (sớm hơn 2 tháng so với trước), bế mạc ngày 23/4/2026, chia làm 2 đợt. Đợt 1 từ ngày 6-12/4, trọng tâm là làm công tác nhân sự, kiện toàn tổ chức bộ máy nhà nước. Đợt 2 từ ngày 20-23/4 tập trung vào công tác lập pháp, cho ý kiến và thông qua 8 dự án luật, ban hành Nghị quyết quy phạm pháp luật về kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước 5 năm (2026-2031), kế hoạch giám sát với 9 nhóm nội dung của các cơ quan chức năng gửi báo cáo để đại biểu quốc hội nghiên cứu, cho ý kiến.

Chương trình tuần đầu, các đại biểu bầu Chủ tịch, Phó chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng dân tộc, Hội đồng Quốc phòng - An ninh, các Ủy viên Thường vụ Quốc hội; bầu Chủ tịch nước, Phó Chủ tịch nước; bầu Thủ tướng Chính phủ, phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm các chức danh Phó Thủ tướng Chính phủ, các Bộ trưởng và nhiều chức danh cấp cao khác, trong đó có Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao, Tổng Kiểm toán Nhà nước,v.v… Ngày đầu Quốc hội bầu ông Trần Thanh Mẫn - Chủ tịch Quốc hội. Hôm sau bầu Chủ tịch nước là Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ là ông Lê Minh Hưng.

Những đổi mới bước đầu của Quốc hội khóa XVI

Quốc hội khoá XVI đã và đang đổi mới hoạt động với nhiều điểm nổi bật. Một trong những điểm mới là tăng số lượng đại biểu chuyên trách với 145 đại biểu ở Trung ương, 55 đại biểu ở các địa phương. Điều này nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội, giúp đại biểu có thời gian theo dõi sâu các lĩnh vực, nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động nghị trường. Đồng thời, Quốc hội khóa này áp dụng chuyển đổi số trong quản lí hồ sơ, danh sách cử tri, giúp nâng cao hiệu quả quản lí và tiết kiệm nhân lực.

Quốc hội khoá mới có cơ cấu đại biểu đa dạng hơn: 45,37% phụ nữ, 21,64% dưới 40 tuổi, 21,76% người dân tộc thiểu số và 7,41% người ngoài đảng. Về tổ chức bộ máy: Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2031 gồm 14 Bộ, 3 cơ quan ngang Bộ thể hiện tinh gọn bộ máy hành chính, nâng cao hiệu quả quản lí và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. 

Đó là một bộ máy tinh gọn, mạnh, bảo đảm hoạt động kiến tạo, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả cho cả nhiệm kì mới.

Một Quốc hội chuyên nghiệp

Nhìn khái quát và tổng thể, Quốc hội khoá XVI sẽ nổi bật việc tăng cường năng lực lập pháp, chú trọng phát triển khoa học -  công nghệ và đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao,v.v… nhằm mục đích thúc đẩy mạnh mẽ phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện chất lượng cuộc sống của Nhân dân… 

Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ XIV của Đảng xác định: Quốc hội khoá XVI, nhiệm kì 2026 - 2031 đóng vai trò trung tâm kiến tạo, thể chế hóa nhanh chóng các chủ trương của Đảng vào cuộc sống, mở đường và sửa đường cho kỉ nguyên mới. Yêu cầu Quốc hội nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, tập trung hoàn thiện thể chế hoá nghị quyết của Đảng thành chính sách và pháp luật, tạo khuôn khổ pháp lý vững chắc nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế - xã hội trong giai đoạn 2026- 2031 và các năm tiếp theo.

Quốc hội phải tạo ra khuôn khổ pháp lí trở thành nền tảng thể chế của phát triển, biến nó thành công cụ bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Công cụ đó giải phóng lực lượng sản xuất, mở ra không gian phát triển mới cho đất nước, đẩy mạnh sản xuất, bảo đảm an ninh, an toàn quốc gia, phấn đấu hàng năm đạt tăng trưởng 2 chữ số (10% trở lên), hướng tới mục tiêu 100 năm thành lập Đảng (2030) và thành lập nước (2045). Đó là khát vọng cháy bỏng thể hiện quyết tâm bứt phá vượt trội của Nhân dân trong thời kì phát triển mới.

Quốc hội chuyên nghiệp là một Quốc hội có đủ năng lực, thực hiện việc lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước một cách hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Trong đó, đại biểu quốc hội chuyên trách chiếm 40% trở lên trong tổng số đại biểu quốc hội. Số đại biểu này dành toàn bộ thời gian làm việc để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của đại biểu tại cơ quan quyền lực cao nhất hoặc tại đoàn đại biểu quốc hội ở địa phương. 

Một Quốc hội chuyên nghiệp phải có năng lực lập pháp với trình độ, kinh nghiệm để xây dựng, thẩm tra và thông qua các dự án luật, bảo đảm các dự án luật dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện và hạn chế tối đa phát sinh các thủ tục không cần thiết, hoặc luật vừa ra đời đã phải sửa đổi, bổ sung. Quá trình lập pháp phải khoa học, minh bạch, dân chủ, tiếp thu kinh nghiệm của thế giới. Đồng thời, giám sát hiệu quả quyền chất vấn, quyền giám sát hoạt động của Chính phủ, các cơ quan chức năng ở trung ương và địa phương; quyết định các vấn đề trọng đại như phê duyệt dự toán ngân sách, các công trình trọng điểm quốc gia, quyết định chính xác chính sách kinh tế - xã hội; công khai, minh bạch,..

Như Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo: Phải chuyển mạnh từ tư duy “làm luật cho đủ” sang tư duy “làm luật để phát triển”, tư duy “pháp luật tốt trong cuộc sống”. Bảo đảm hiệu quả thực thi và sự hài lòng của Nhân dân, của doanh nghiệp và phải trở thành thước đo cao nhất của chất lượng và hiệu quả lập pháp.

Một Quốc hội chuyên nghiệp là phải nâng tầm giám sát tối cao. Giám sát không chỉ dừng ở phát hiện vi phạm pháp luật, hạn chế, nêu ra khuyết điểm mà cần thật sự trở thành công cụ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, góp phần làm cho con người, doanh nghiệp quyết tâm tháo gỡ các điểm nghẽn, cảnh báo sớm mọi rủi ro, giúp định hình việc cần làm, nhận diện sớm những bất cập có thể nảy sinh, pháp triển như Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh.

Với vai trò to lớn của mình, một Quốc hội chuyên nghiệp phải nâng cao chất lượng phân tích chính sách, khả năng dự báo chiến lược, đánh giá mọi tác động chủ quan, khách quan, lựa chọn phương án đầu tư không dàn trải, manh mún, chia đều nhằm tạo ra động lực tăng trưởng mới, năng lực cạnh tranh mới, không gian phát triển mới, đồng bộ giữa các ngành, các địa phương. Mọi quyết sách của Quốc hội phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia, trong xu thế toàn cầu hoá và biến động nhanh chóng, trong nhiệm vụ bảo đảm độc lập, chủ quyền, tự chủ, an ninh và an toàn, phát triển bền vững.

Một Quốc hội chuyên nghiệp là phải luôn luôn đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động, lấy dân làm gốc, con người là trung tâm, doanh nghiệp là nguồn lực,v.v… thúc đẩy hiện tại và có tầm nhìn tới tương lai. Bảo đảm nhất quán một tầm nhìn chiến lược và trí tuệ lập pháp có chiều sâu của một cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước. Nói cách khác, trong xu thế thời đại, sự biến động không ngừng của thế giới thì Quốc hội không thể vận hành theo nếp cũ, nhịp độ cũ, cách làm cũ (nhất là về lập pháp), buộc bộ máy quyền lực cao nhất đất nước phải có năng lực thích ứng nhanh, chính sách luôn đổi mới, sáng tạo, kịp thời xử lí nhanh mọi tình huống. Đặc biệt cần ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, hoạt động trực tuyến và hệ sinh thái số để nhạy bén, chủ động xem xét, giải quyết chính sách an dân, kinh tế - xã hội phát triển.

Cuối cùng, một Quốc hội chuyên nghiệp phải gắn bó mật thiết với Nhân dân, gần dân, hiểu dân, vì dân, lắng nghe ý kiến và giải quyết nhanh chóng kiến nghị của cử tri, của Nhân dân, của cộng đồng doanh nghiệp. Mọi quyết sách phải bắt nguồn từ đời sống người dân. Tăng cường công khai, minh bạch trong mọi hoạt động của mình. 

Trở thành Quốc hội chuyên nghiệp là yếu tố quan trọng để xây dựng Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ Nhân dân. 

Kim Quốc Hoa

Thống nhất dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 90/NQ-CP về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá...