Vị trí cấp xã trong chiến lược kiến tạo phát triển đất nước

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã và không tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện để hình thành chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã), từ ngày 01/7/2025, chính quyền địa phương hai cấp được vận hành đi vào ổn định. Ngày nay, đơn vị hành chính cấp xã có vị trí chiến lược, then chốt, phát huy đầy đủ giá trị và sức mạnh, cần được nhìn nhận trong chính thể thống nhất của nền quản trị quốc gia…

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV do Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức, Tổng Bí thư - Chủ tịch nước Tô Lâm có bài phát biểu chỉ đạo với nhiều nội dung quan trọng. Đến cuối bài ông nhấn mạnh vị trí, vai trò của cấp xã, rằng:

“Sau gần một năm triển khai, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã vượt qua giai đoạn khởi động ban đầu, bước đầu định hình cơ chế vận hành tương đối ổn định, thông suốt, và đang chuyển sang giai đoạn nâng cao chất lượng thực thi, hướng tới hiệu lực, hiệu quả thực chất. Dự kiến tháng 7 sẽ sơ kết 1 năm thực hiện mô hình này.

Tuy nhiên, để mô hình này phát huy đầy đủ giá trị và sức mạnh, cần được nhìn nhận trong chỉnh thể thống nhất của nền quản trị quốc gia, với một nguyên lý xuyên suốt, đó là: "Trung ương mạnh về định hướng chiến lược, thể chế và giám sát, địa phương mạnh về tổ chức thực hiện, trong đó cấp xã đóng vai trò then chốt quyết định chất lượng vận hành của toàn hệ thống". Năm 2026, Trung ương đã xác định là "Năm cán bộ cơ sở", từng cơ sở phải thay đổi.

Vị trí cấp xã trong chiến lược kiến tạo phát triển đất nước - 1

Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ra mắt Đại hội.

Để hiện thực hóa tư duy này, trước hết cần xây dựng cấp xã mạnh về năng lực ra quyết định. Cấp xã phải được phân quyền rõ ràng, gắn với nguồn lực và trách nhiệm cụ thể, để có thể chủ động giải quyết các vấn đề phát sinh, từ hạ tầng, dịch vụ xã hội đến quản lý kinh tế - xã hội. Quyền hạn gắn liền trách nhiệm sẽ tạo ra hiệu quả thực chất, tránh chồng chéo và trì trệ trong quản lý.

Tiếp đó, cấp xã mạnh về huy động nguồn lực sẽ giúp cấp tỉnh chủ động hơn trong việc điều phối và triển khai các dự án chiến lược. Cấp xã là nơi kết nối trực tiếp các nguồn lực xã hội, kinh tế và nhân lực địa phương. Khả năng huy động và phân bổ hiệu quả sẽ đảm bảo nguồn lực được sử dụng tối ưu, nâng cao năng lực thực thi của cả hệ thống chính quyền hai cấp”.

Kết quả hoạt động, cung cấp dữ liệu và thông tin chính xác về tình hình kinh tế - xã hội ở đơn vị hành chính cấp xã, nhu cầu của người dân địa phương sẽ giúp cấp tỉnh có quyết sách phù hợp, kịp thời và chính xác. Đó là cơ chế tạo sức bật, bảo đảm hiệu lực của chính quyền cơ sở. Một khi chính quyền cấp xã trở thành động lực nâng cấp, tôn vinh chính quyền cấp tỉnh thì mọi nghị quyết, chủ trương và các dự án kinh tế - xã hội, văn hoá, giáo dục, y tế,v.v… sẽ chuyển hoá thành hành động của chính quyền và người dân. Mọi chủ trương, chính sách ở cấp xã phải hướng tới cải thiện, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, có sức cạnh tranh giá trị của đơn vị hành chính xã. Đó là nền tảng bảo đảm sự thông suốt, hiệu quả và kỷ cương của toàn bộ hệ thống chính trị, đặc biệt ở cơ sở. 

Năm 2025, cả nước sắp xếp, sáp nhập xong và hình thành 3.321 đơn vị hành chính cấp xã (trong đó có 2.621 xã, 687 phường, 13 đặc khu) với 63.619 thôn. Đặc biệt, trong việc sáp nhập cấp xã thuộc 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thì các tỉnh, thành phố bờ biển có 13 đơn vị hành chính cấp xã là những huyện, đảo được xác định là đặc khu (đơn vị hành chính cấp xã đặc biệt). Các đặc khu này là những pháo đài tiền tiêu phỏng thủ quốc phòng, giữ vững an ninh, phát triển kinh tế biển. Các đặc khu đó là: Vân Đồn (Quảng Ninh), Cô Tô (Quảng Ninh), Cát Hải (TP Hải Phòng), Bạch Long Vỹ (TP Hải Phòng), Cồn Cỏ (Quảng Trị), Lý Sơn (Quảng Ngãi), Hoàng Sa (TP Đà Nẵng), Trường Sa (Khánh Hoà), Phú Quý (Lâm Đồng), Côn Đảo (TP Hồ Chí Minh), Kiên Hải (An Giang), Phú Quốc (An Giang), Thổ Châu (An Giang).

Nhiệm vụ, quyền hạn của 13 đặc khu thực hiện theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã được Quốc hội thông qua ngày 16/6/2025. Đó là bước đi thể hiện tầm nhìn chiến lược trong bối cảnh hướng tới tăng quyền hạn cho địa phương, cho cơ sở.

Chính quyền cấp xã có nhiệm vụ chủ yếu là tổ chức thực hiện Hiến pháp và pháp luật, thi hành các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và Hội đồng Nhân dân cùng cấp trên địa bàn, bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và các nguồn lực cần thiết để xây dựng, phát triển địa phương.

Chính quyền cấp xã có chức năng quản lý hành chính nhà nước, bảo đảm nền hành chính thống nhất, thông suốt, liên tục, hiệu lực, hiệu quả, dân chủ, pháp quyền, chuyên nghiệp, quản trị hiện đại, công khai, minh bạch, phục vụ Nhân dân, doanh nghiệp và chịu sự giám sát của người dân. Cấp xã cũng có quyền phân bổ nguồn lực, giao dự toán chi đối với các khoản nguồn lực, quyết định điều chỉnh dự toán ngân sách cấp xã và các nội dung khác theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước và pháp luật.

Nhiệm vụ hàng đầu và cũng là trọng tâm, lâu dài của xã là tập trung mọi nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững ổn định chính trị, an ninh quốc phòng tại địa bàn. Trong các nhiệm vụ đó, cần tiếp tục đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới theo tiêu chí mới, nâng cao. Đẩy mạnh lĩnh vực này lên tầm cao mới nhằm duy trì và nâng cao tiêu chí đã đạt được trước đó. Quá trình này, xã cần tập trung kiện toàn bộ máy, rà soát các chỉ tiêu, tiêu chí, lập kế hoạch mới về xây dựng nông thôn mới phù hợp với địa giới hành chính rộng lớn, dân số đông hơn. Như vậy, các xã không dừng lại mà tiếp tục xây dựng nông thôn mới nâng cao hoặc theo tiêu chí nông thôn mới kiểu mẫu, giữ vững và phát huy thành quả trong phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, coi trọng các tiêu chí về phát triển hạ tầng như hạ tầng kĩ thuật (Đường, điện, trường, trạm, viễn thông, kênh mương nội đồng...) và hạ tầng xã hội (trụ sở làm việc, nhà văn hoá, khu thể thao…), trọng tâm là nâng cấp hệ thống giao thông, trường học, y tế, hệ thống cấp thoát nước, hạ tầng số, bảo đảm quản lí, vận hành hiệu quả,v,v…

Việc đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới sau sáp nhập không chỉ là vấn đề cấp thiết mà còn là cơ hội mở rộng không gian phát triển, tạo sức sống mới cho nông thôn. Đẩy mạnh sản xuất đi đôi với duy trì và phát triển làng nghề, tạo ra giá trị sản phẩm có thương hiệu là sản phẩm OCOP đạt 3 đến 5 sao theo chủ trương mỗi xã có một sản phẩm OCOP phục vụ cho đời sống người dân và xuất khẩu. Điển hình như ở Thành phố Hà Nội, địa phương dẫn đầu cả nước với nhiều sản phẩm OCOP được Bộ Nông nghiệp và Môi trường vinh danh (với 3.463 sản phẩm bằng 20,3% tổng số sản phẩm OCOP của cả nước),v.v…

Để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, góp phần vào tăng trưởng ở cấp tỉnh và cả nước, sau sáp nhập, chính quyền cấp xã cần kiện toàn tổ chức đảng, sắp xếp cán bộ tinh gọn, mạnh, quy hoạch đồng bộ hạ tầng, lập quy hoạch tổng thể mới nhằm phát huy tiềm năng, lợi thế cạnh tranh của đơn vị hành chính mới. Nâng cấp hạ tầng số và quy hoạch lại trụ sở các đơn vị sự nghiệp công lập, xử lí môi trường (rác thải rắn và nguồn nước) nông thôn.

Đại hội Đảng lần thứ XIV, nhiệm kì 2026-2031 nhấn mạnh yêu cầu hướng về cơ sở, khẳng định vai trò chính quyền cấp xã là cấp chính quyền gần dân, sát dân nhất. Bởi vậy, trọng tâm là xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã vững mạnh, trong sạch, có năng lực, trình độ chuyên môn, có phẩm chất đạo đức, tinh thần đoàn kết. Chính quyền cấp xã ngày nay phải chuyển đổi số mạnh mẽ, nâng cao năng lực phục vụ Nhân dân, lấy người dân làm trung tâm, thúc đẩy mọi hoạt động tạo chuyển biến mới về “tam nông”: nông nghiệp, nông dân, nông thôn”, xây dựng cấp xã trở thành xã xã hội chủ nghĩa…

Kim Quốc Hoa

Tin liên quan

Tin mới nhất

Y tế Việt Nam có sản phẩm công nghệ chiến lược đầu tiên “về đích” sớm, hoàn tất chuyển giao công nghệ toàn diện từ Nhật Bản

Y tế Việt Nam có sản phẩm công nghệ chiến lược đầu tiên “về đích” sớm, hoàn tất chuyển giao công nghệ toàn diện từ Nhật Bản

Ngày 9/11, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Tập đoàn Grandsoul công bố hoàn tất chuyển giao độc quyền công nghệ tế bào gốc và tế bào miễn dịch từ Nhật Bản, trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các lãnh đạo cấp cao Việt Nam - Nhật Bản. Hoạt động chuyển giao mở thêm cơ hội nghiên cứu, phát triển các ứng dụng y học tái tạo và trị liệu tế bào tron

Tây Ninh - Bản giao hưởng của tâm linh, sinh thái và lịch sử

Tây Ninh - Bản giao hưởng của tâm linh, sinh thái và lịch sử

Từ vẻ đẹp hùng vĩ của núi Bà Đen, không gian kiến trúc độc đáo của Tòa Thánh Cao Đài đến những cánh rừng xanh thẳm, mặt hồ mênh mang và những địa danh ghi dấu lịch sử, Tây Ninh mở ra hành trình khám phá giàu cảm xúc, nơi các giá trị tâm linh, thiên nhiên và văn hóa cùng hòa quyện. Mỗi điểm đến mang một sắc thái riêng, góp phần tạo nên sức hấp dẫn của vùng đất giàu truyền thống,

Âm nhạc đương đại lan tỏa giá trị văn hóa Việt

Âm nhạc đương đại lan tỏa giá trị văn hóa Việt

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, các sản phẩm âm nhạc góp phần tôn vinh sự đa dạng văn hóa của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, khẳng định sức sống của giá trị truyền thống trong xã hội hiện đại, theo TTXVN.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự Lễ khánh thành các công trình tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Tân Trào

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự Lễ khánh thành các công trình tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Tân Trào

Báo Đại biểu Nhân dân đưa tin, sáng 8/11, tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phu nhân Nguyễn Thị Thanh Nga cùng Đoàn công tác đã dự Lễ khánh thành các công trình, dự án kỷ niệm 81 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 - 6/1/2027), 80 năm Ngày Quốc hội thông qua bản Hiến

Đưa nghệ thuật Tuồng - Chèo - Cải lương đến gần hơn với công chúng

Đưa nghệ thuật Tuồng - Chèo - Cải lương đến gần hơn với công chúng

Chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam sẽ giới thiệu chương trình nghệ thuật đặc biệt “Tam Sắc”, quy tụ ba loại hình sân khấu truyền thống Tuồng - Chèo - Cải lương trong chuỗi 2 đêm diễn 21 và 24/11/2026, Cổng thông tin điện tử Bộ VHTTDL thông tin.

Bắc Ninh: Từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng

Bắc Ninh: Từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng

Cổng thông tin điện tử bộ VHTTDL cho biết, UBND thành phố Bắc Ninh đã ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án số 17-ĐA/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về tổng thể phát triển du lịch tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, phát huy giá trị văn hóa, di sản, từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của địa phương.